Mieszkasz w Małopolsce albo na Lubelszczyźnie i grzejesz kotłem na paliwo stałe? Zanim dorzucisz do pieca, zajrzyj na jego tabliczkę znamionową. Jeśli stoi tam klasa 3 lub 4 według normy PN-EN 303-5:2012, możesz w nim palić tylko do 31 grudnia 2026 r. Od Nowego Roku taki kocioł łamie uchwałę antysmogową.
Gdzie znaleźć tabliczkę znamionową i jak odczytać klasę?
Tabliczka to metalowa płytka albo naklejka przymocowana do obudowy kotła, najczęściej z boku lub z tyłu, czasem pod osłoną. Kiedy sprawdzałem swój kocioł, musiałem odsunąć wiadro z opałem i poświecić latarką, bo naklejka była pokryta warstwą pyłu. Jeśli tabliczka jest nieczytelna, zajrzyj do instrukcji albo karty gwarancyjnej, o ile je zachowałeś.
Szukaj zapisu o klasie według normy PN-EN 303-5:2012. Od cyfry, którą tam znajdziesz, zależy, co dalej:
- Klasa 3 lub 4 – obowiązują cię terminy opisane niżej, różne w zależności od województwa.
- Klasa 5 – w Małopolsce uchwała pozwala użytkować taki kocioł do końca jego żywotności technicznej.
- Brak jakiejkolwiek klasy – to kocioł bezklasowy, czyli tzw. kopciuch. W Małopolsce, podobnie jak na Mazowszu czy Śląsku, jego eksploatacja jest już zakazana.
Małopolska i Lubelszczyzna: termin mija 31 grudnia 2026 r.
W obu województwach sejmiki wyznaczyły ten sam dzień graniczny. W małopolskim okres eksploatacji kotłów 3. i 4. klasy upływa 31 grudnia 2026 r., a w lubelskim zakaz obowiązuje od 1 stycznia 2027 r. W praktyce zostały mniej niż dwa miesiące, czyli sam początek sezonu grzewczego. Identyczny kalendarz ma województwo lubuskie, gdzie zakaz również rusza 1 stycznia 2027 r.
W Krakowie sprawa jest prostsza, choć surowsza. Od 1 września 2019 r. obowiązuje tam całkowity zakaz spalania paliw stałych, także drewna, więc klasa kotła nie ma znaczenia.
Uchwała antysmogowa to prawo miejscowe, a jej naruszenie może skończyć się mandatem lub grzywną. Kontrole prowadzą straż gminna, straż miejska albo upoważnieni urzędnicy. Przy kopciuchach, gdy sprawa trafi do sądu, grzywna sięga 5000 zł.
Pomorze i świętokrzyskie: tu zakaz już obowiązuje
Najwcześniej z kotłami 3. i 4. klasy pożegnało się województwo świętokrzyskie. Zakaz ich eksploatacji wszedł tam w życie 1 lipca 2024 r., a od 1 lipca 2026 r. doszły kolejne obostrzenia, dotyczące wymogu spełniania ekoprojektu i przyłączeń do sieci.
W pomorskim zakaz dla kotłów 3. i 4. klasy obowiązuje od 1 września 2026 r. Właściciele nowszych urządzeń też mają tam datę w kalendarzu: kotły 5. klasy zostaną zakazane 1 lipca 2035 r.
Jeśli mieszkasz gdzie indziej, sprawdź uchwałę swojego sejmiku. W większości województw, m.in. mazowieckim, śląskim, łódzkim i wielkopolskim, zakaz dla kotłów 3. i 4. klasy zacznie obowiązywać dopiero 1 stycznia 2028 r. W dolnośląskim termin mija 1 lipca 2028 r., a najwięcej czasu dostali mieszkańcy opolskiego.
Dyrektywa EPBD i KPEiK nie każą wymienić kotła
W rozmowach o ogrzewaniu często padają nazwy unijnej dyrektywy budynkowej EPBD i Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu. Żaden z tych dokumentów nie nakłada na ciebie obowiązku wymiany pieca z dnia na dzień. Dyrektywa wyznacza państwom członkowskim cele na kolejne dekady, a KPEiK opisuje rządową ścieżkę transformacji energetycznej i nie jest ustawą karzącą za posiadanie konkretnego kotła.
Wiążące terminy wymiany wynikają wyłącznie z wojewódzkich uchwał antysmogowych. Dlatego w podlaskim i warmińsko-mazurskim, gdzie takich uchwał nie przyjęto, regionalnych terminów wymiany kotłów nie ma. Obowiązują tam jednak przepisy ogólnopolskie, m.in. o jakości paliw, wymaganiach dla urządzeń grzewczych i zakazie spalania odpadów.
