Kładziesz się spać, centrala cicho szumi i palec sam wędruje do panelu? Policzyłem to: rekuperator na nocnym biegu bierze 15–35 W, więc przez 8 godzin oszczędzasz 0,12–0,28 kWh, czyli kilkanaście groszy. W zamian w zamkniętej sypialni rośnie CO₂, a w mroźne noce na szybach zbiera się woda.
Ile naprawdę oszczędzasz, wyłączając centralę na noc
Współczesne rekuperatory pracują na energooszczędnych silnikach prądu stałego, oznaczanych skrótem EC. Na zredukowanych obrotach wiele popularnych central pobiera orientacyjnie 15–35 W. Konkretna wartość zależy od modelu, oporów w kanałach i od tego, jak bardzo zabrudzone są filtry.
Rachunek jest prosty. Osiem godzin snu razy 15–35 W daje 0,12–0,28 kWh na dobę. Na rachunku za prąd to kilkanaście, w porywach kilkadziesiąt groszy dziennie. Za tyle odcinasz dopływ świeżego powietrza na jedną trzecią doby, i to akurat wtedy, gdy wszyscy domownicy oddychają w zamkniętych pokojach.
Jest też drugi argument. Centrala z odzyskiem ciepła jest projektowana do pracy ciągłej, a polskie przepisy techniczne zakładają, że instalacja ma bez przerwy dostarczać powietrze z zewnątrz. Codzienne wyłączanie to używanie urządzenia wbrew temu, do czego je zbudowano.
Co dzieje się w sypialni, gdy wentylacja stoi?
W nocy potrzebujemy świeżego powietrza tak samo jak w dzień. Dwie osoby śpiące przy zamkniętych drzwiach cały czas wydychają dwutlenek węgla. Nowy, energooszczędny dom jest szczelny i sam się nie przewietrzy, więc bez mechanicznej wymiany powietrza CO₂ po prostu się zbiera. Rano wchodzisz do sypialni z korytarza i od progu czujesz zaduch.
To nie tylko kwestia zapachu. W badaniu opublikowanym w 2024 roku w czasopiśmie Building and Environment podwyższone nocne stężenie CO₂ wyraźnie pogarszało obiektywne wskaźniki jakości snu w porównaniu z dobrze przewietrzaną sypialnią. Osoby, które wyłączają wentylację, częściej skarżą się na płytki sen, ciężkie wstawanie i uczucie ociężałości po przebudzeniu.
Woda na szybach w mroźne noce
Drugi efekt widać gołym okiem jesienią i zimą. Dorosły człowiek oddaje przez noc do powietrza kilkaset mililitrów wody, z oddechem i przez skórę. Gdy rekuperator nie wyciąga zużytego powietrza, wilgotność względna w sypialni rośnie z godziny na godzinę.
Kiedy na zewnątrz jest mróz, para wodna osiada na najzimniejszej powierzchni w pokoju. Najczęściej są to dolne narożniki szyb, gdzie rano stoją krople. Kilka godzin postoju nie zrobi z domu ruiny, ale powtarzane co noc przez cały sezon grzewczy oznacza stałą walkę z wilgocią. Wentylacja pracująca bez przerwy trzyma wilgotność w ryzach w całym budynku.
Jak wyciszyć rekuperator, zamiast go wyłączać
Jeśli sięgasz po wyłącznik przez szum, problem siedzi w regulacji albo akustyce instalacji, a nie w tym, że wentylacja w ogóle pracuje. Te cztery rzeczy sprawdziłbym po kolei.
- Bieg nocny w harmonogramie. Większość central pozwala zaprogramować niższą wydajność na noc. Dobierz ją do liczby śpiących osób i kubatury sypialni, tak żeby powietrza wystarczało, a szum był minimalny.
- Regulacja przepływów. Świst albo gwizd przy anemostacie często oznacza zbyt mocno przydławiony zawór, za dużą prędkość powietrza lub rozregulowaną instalację. Instalator powinien zrobić ponowne pomiary i ustawić zawory od nowa.
- Czyste filtry. Zapchany wkład zwiększa opory przepływu, a wiele urządzeń odpowiada na to szybszą pracą wentylatorów. Szybsza praca to głośniejsza praca, więc regularna wymiana filtrów to podstawa cichej centrali.
- Tłumiki i mocowanie centrali. Dokuczliwy szum w kanałach może oznaczać brak dobrze dobranych tłumików akustycznych. Czasem winne nie jest powietrze, tylko drgania: centrala zamocowana na sztywno, bez podkładek wibroizolacyjnych, przenosi buczenie na ściany i stropy.
