Telefon zawibrował, a na ekranie wyświetlił się Alert RCB o smogu. Co teraz? Zamknij uchylone okna, wietrz tylko krótko i odpuść dziś bieganie albo rower. Taki komunikat przychodzi, gdy grożą wysokie stężenia pyłu PM10. Próg informowania to 100 µg/m³, alarmowy 150 µg/m³, a 7 listopada w Zawierciu średnia dobowa sięgnęła 141 µg/m³.
Co zrobić w domu, gdy przyjdzie SMS z alertem
Właśnie 7 listopada Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysłało taki komunikat mieszkańcom powiatów zawierciańskiego i myszkowskiego w województwie śląskim. Zalecenia były dwa: unikać aktywności na zewnątrz i ograniczyć wietrzenie pomieszczeń. Brzmi banalnie, ale w praktyce oznacza kilka konkretnych ruchów.
- Zamknij okna uchylone na stałe. Rozszczelnione skrzydło przez cały dzień wpuszcza do pokoju dokładnie to powietrze, przed którym ostrzega SMS.
- Wietrz krótko i z głową. Świeże powietrze w mieszkaniu nadal jest potrzebne, tylko nie w godzinach, gdy stężenia są najwyższe. Otwórz okno szeroko na chwilę, wymień powietrze i zamknij.
- Sprawdź odczyty, zanim otworzysz okno. Bieżące pomiary pokazuje portal Jakość Powietrza GIOŚ oraz aplikacja mobilna Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Wybierz najbliższą stację i wietrz wtedy, gdy wartości spadają.
- Przełóż trening. Bieganie, rower czy cięższa praca w ogrodzie to szybki i głęboki oddech, a więc więcej pyłu w drogach oddechowych. W dniu alertu przenieś wysiłek pod dach albo na inny termin.
Długo byłem pewien, że uchylone na noc okno w sypialni to zdrowy nawyk na każdą pogodę. W listopadowe, bezwietrzne wieczory działa to odwrotnie, bo do środka wpada dym z okolicznych kominów.
Co oznacza 100, a co 150 µg/m³?
Dla pyłu PM10 liczy się stężenie średniodobowe. Poziom informowania wynosi 100 µg/m³ i po jego przekroczeniu mieszkańcy dostają ostrzeżenia. Poziom alarmowy zaczyna się od 150 µg/m³.
Zawiercie dobrze pokazuje, jak to wygląda w liczbach. Stacja pomiarowa zanotowała 141 µg/m³, czyli o 41% więcej niż próg informowania. Do poziomu alarmowego zabrakło niewiele, więc nie warto traktować takiego SMS-a jak przesadnej ostrożności.
PM10 to cząstki o średnicy aerodynamicznej do 10 mikrometrów. Mogą zawierać sadzę, związki mineralne, a także substancje powstające przy spalaniu, w tym metale ciężkie i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Jeszcze drobniejszy PM2,5 dociera głęboko do płuc, a część cząstek przenika do krwiobiegu.
Dlaczego dym z kominów nie ucieka do góry
Smog nie pojawia się tylko dlatego, że ruszył sezon grzewczy. Domowe piece i kotły, zwłaszcza starsze urządzenia na węgiel i drewno, wyrzucają pył nisko, często tuż obok budynków mieszkalnych. Gdy wieje wiatr, ten pył się rozprasza. Gdy powietrze stoi, zostaje nad osiedlem.
Najgorzej jest przy inwersji temperatury. Zwykle im wyżej, tym chłodniej, a ciepłe powietrze unosi się i zabiera zanieczyszczenia. Podczas inwersji cieplejsza warstwa leży nad chłodniejszą i działa jak pokrywka. Dodaj do tego słaby wiatr i mgłę, a dym z kominów krąży na wysokości okien.
Przy listopadowych przekroczeniach na Śląsku GIOŚ wskazał właśnie te dwie przyczyny: emisje z indywidualnego ogrzewania budynków i niekorzystną pogodę. Szczególnie narażone są miejscowości w dolinach i kotlinach, gdzie przy długiej bezwietrznej pogodzie wysokie stężenia potrafią utrzymywać się przez wiele godzin.
Kto powinien uważać najbardziej
Światowa Organizacja Zdrowia wiąże długotrwałe oddychanie zanieczyszczonym powietrzem z większym ryzykiem chorób układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, udarów oraz raka płuca. Najbardziej wrażliwe są dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży i osoby z chorobami przewlekłymi.
Jeśli w domu mieszka ktoś z tej grupy, to on pierwszy rezygnuje ze spaceru w dniu alertu. Okno w jego pokoju otwierasz tylko na krótko i dopiero wtedy, gdy odczyty w aplikacji GIOŚ zaczną spadać.
