W mroźny dzień kratki nawiewne nagle milkną, a po kilku minutach znowu szumią? Spokojnie, to nie awaria. Sterownik rekuperatora właśnie zatrzymał nawiew, żeby ciepłe powietrze wywiewane z domu stopiło szron na wymienniku. Martw się dopiero wtedy, gdy przerwy robią się częstsze albo dłuższe.
Skąd w rekuperatorze bierze się lód
Powietrze wyciągane z łazienki, kuchni i sypialni jest ciepłe i niesie sporo pary wodnej. W wymienniku oddaje ciepło temu mroźnemu, zasysanemu z dworu, i samo mocno się schładza. Zimniejsze powietrze nie mieści już tyle wilgoci, więc woda osiada na ściankach kanałów. Działa to tak samo jak krople na butelce wyjętej z lodówki.
Przy lekkim chłodzie skropliny spływają na tacę ociekową i dalej do kanalizacji. Kiedy na zewnątrz trzyma solidny mróz, zamarzają, zanim zdążą spłynąć. Szron narasta warstwa po warstwie i zwęża przekroje, przez które ma płynąć powietrze.
Najgorszy scenariusz to wymiennik całkiem zatkany lodem albo z wygiętymi, a nawet popękanymi ściankami. Taka naprawa kosztuje tysiące złotych, a gwarancja zwykle jej nie pokrywa, jeśli urządzenie pracowało bez sprawnego zabezpieczenia, na przykład z zepsutym czujnikiem.
Czemu jeden rekuperator szroni już przy -3°C, a inny wytrzymuje do -8°C?
Nie istnieje jedna temperatura, przy której każdy rekuperator łapie szron. Liczy się, jak wilgotne jest powietrze wywiewane z domu, jaką sprawność ma wymiennik i jak mocno trzyma mróz. Dlatego identyczna centrala u jednych pokrywa się lodem już przy -3°C, a u sąsiadów spokojnie pracuje aż do -8°C.
Duże znaczenie ma rodzaj wymiennika. W entalpicznym część wilgoci przechodzi przez membranę do nawiewu, zanim zdąży się skroplić. Wody do zamarznięcia jest mniej, cykle ochronne zdarzają się rzadziej, a grzałka wstępna przez całą zimę potrzebuje nawet do 10-15% mniej prądu.
Co robi sterownik, kiedy kratki cichną
Centrala pilnuje dwóch rzeczy. Presostat mierzy spadek ciśnienia po stronie wywiewu, bo szron podnosi opory przepływu. Czujnik temperatury sprawdza powietrze wywiewane zaraz po wyjściu z wymiennika. Sterownik zagląda do tych danych zwykle co 5-10 sekund.
Gdy któryś parametr przekroczy próg, startuje procedura ochronna. Często polega na tym, że wentylator nawiewny staje albo zwalnia. Przez wymiennik płynie wtedy samo ciepłe powietrze z domu i rozpuszcza lód. Trwa to od kilku do kilkunastu minut, potem nawiew wraca, a jeśli mróz nie odpuszcza, cykl się powtarza.
W tym czasie odzysk ciepła chwilowo spada, a wymiana powietrza jest słabsza. To jednak mniejsza strata niż nowy wymiennik. Inne centrale mają nagrzewnicę wstępną, czyli grzałkę, która podnosi temperaturę zasysanego z dworu powietrza mniej więcej do 0°C, jeszcze zanim dotrze ono do wymiennika. Działa skutecznie, ale w najzimniejsze dni pobiera prąd.
Kiedy to normalne, a kiedy dzwonić po serwis?
Nieraz uspokajałem klientów, którzy dzwonili przekonani, że centrala się psuje. Patrzę wtedy przede wszystkim na rytm przerw. Regularne, krótkie przestoje w mróz to praca zabezpieczenia, a niepokoić powinny dopiero zmiany.
- Normalne: przy mrozie nawiew co kilkanaście minut milknie na kilka minut i wraca, a potem wszystko pracuje jak zwykle.
- Do omówienia z instalatorem: cykle są coraz częstsze albo trwają dłużej niż wcześniej, zwłaszcza po długiej fali mrozów. Przyczyną bywa źle ustawiony próg zabezpieczenia albo przewymiarowana centrala pracująca na niskich obrotach.
- Do sprawdzenia progu: wyraźnie słabszy przepływ. Szron potrafi obniżyć wydajność o 20-30%, zanim zabezpieczenie w ogóle zadziała.
- Serwis: słabszy przepływ po tym, jak w mroźny czas na długo zabrakło zasilania. Bez prądu ochrona nie miała jak się włączyć, a wymiennik mógł się odkształcić. Przegląd kosztuje zwykle 200-350 zł.
- Serwis: cykle i dziwne odczyty mimo braku mrozu. Najczęściej oznacza to, że czujnik źle odczytuje warunki pracy.
Po awarii prądu w mroźną noc nie czekam, aż przepływ spadnie jeszcze bardziej. Przegląd szybko pokaże, czy kłopot siedzi w wymienniku, czy tylko w czujniku.